Na vijf jaar komt er een einde aan het programma Luister Eens in zijn huidige vorm — en daar kijken we met veel plezier op terug. In de afgelopen jaren heeft het programma veel in beweging gezet, en daarin hebben onze ambassadeurs een ontzettend belangrijke rol gespeeld. Samen met hen hebben we ons ingezet om obstakels, vooroordelen en stigma’s weg te nemen die het leven met mentale klachten ingewikkelder maken dan het zou moeten zijn. Met hun verhalen, activiteiten en workshops is mentale gezondheid een stuk makkelijker geworden om over te praten. Op de werkvloer, school, de straat én in de wijk.

In deze serie blikken we terug op de afgelopen jaren en welke impact de ambassadeurs hebben gemaakt. Zowel persoonlijk, als binnen hun werk bij Luister Eens. We spraken met onze ambassadeur D. De afgelopen twee jaar was zij ambassadeur. In deze periode gaf ze docententrainingen, sprak ze tijdens een Living Library en een webinar, deed ze mee aan verschillende activiteiten en ontwikkelde ze zelf initiatieven rondom mentale gezondheid. Maar minstens zo belangrijk als wat ze voor anderen heeft betekend, is wat het ambassadeurschap haar zelf heeft gebracht. Na een lange periode waarin haar mentale en lichamelijke klachten het moeilijk maakten om actief mee te doen in de maatschappij, vond ze bij Luister Eens de ruimte om op haar eigen tempo weer iets op te bouwen.

Je bent inmiddels zo’n twee jaar ambassadeur bij Luister Eens. Hoe was dit voor jou? 

Ik heb het echt ontzettend fijn, waardevol en inspirerend gevonden. Ik heb het gevoel dat ik mezelf door Luister Eens persoonlijk enorm heb kunnen ontwikkelen. Niet alleen door de activiteiten zelf, maar ook door de andere ambassadeurs en het team. Wat ik vooral heel waardevol vind, is dat ik bij Luister Eens de ruimte kreeg om op mijn eigen manier en in mijn eigen tempo mee te doen. Ik heb een lange periode gehad waarin ik door mijn klachten bijna niets kon doen. Bij veel organisaties moet je als ervaringsdeskundige meteen veel uren maken of hele dagen beschikbaar zijn. Bij Luister Eens wordt juist gekeken naar wat je wél en niet aankunt. Daardoor kreeg ik de kans om weer iets te betekenen voor de maatschappij, zonder dat ik meteen over mijn grenzen hoefde te gaan.

Wat heeft het delen van jouw verhaal je gebracht? 

Vooral het vertrouwen dat mijn verhaal van waarde kan zijn. Bij de docententrainingen oefende ik steeds opnieuw met open en kwetsbaar vertellen. Daardoor merkte ik dat mijn verhaal echt iets bij andere mensen kan veranderen. Dat was voor mij heel belangrijk. Ik heb jarenlang het gevoel gehad dat ik niet zoveel kon.Door de reacties die ik kreeg, ontdekte ik opnieuw: ik kan wel degelijk iets betekenen.

Zijn er momenten die je extra zijn bij gebleven?

De Living Library in Den Haag is daar een heel mooi voorbeeld van. Ik vertelde daar aan beleidsmedewerkers hoe het is om als jongere een chronische ziekte te krijgen en wat daar allemaal bij komt kijken.
Zij waren heel geïnteresseerd en vertelden dat ze eigenlijk niet wisten hoeveel impact een chronische ziekte kan hebben. Sommigen gaven zelfs aan dat ze vooraf het idee hadden dat het allemaal wel meeviel. Dat vond ik heel bijzonder. Ik heb zelf ervaren dat er bij instanties vooroordelen kunnen bestaan over chronische ziekte. Dan is het heel krachtig om te merken dat je door je verhaal te vertellen iemand daadwerkelijk anders kunt laten kijken.

Waar ben je zelf het meest trots op?

Dat ik mijn verhaal durfde te vertellen aan groepen mensen, terwijl ik wist dat ze er ook negatief over zouden kunnen denken. Bij een docententraining staan bijvoorbeeld twintig mensen voor je. Je weet niet wat
iedereen van je verhaal vindt. Dat kan best spannend zijn. Maar ik dacht steeds: mijn doel is dat andere jongeren zich gezien en veilig voelen op school. Die motivatie werd uiteindelijk belangrijker dan mijn angst voor wat iemand van mij zou kunnen vinden. Ik heb eigenlijk mijn eigen risico’s opzijgezet om iets voor andere jongeren te kunnen betekenen. Daar ben ik trots op!

Je hebt tijdens je ambassadeurschap ook zelf vooroordelen ervaren. Wat gebeurde er toen?

Ja, datt vond ik achteraf eigenlijk wel een mooi voorbeeld. Ik gaf samen met een collega een docententraining aan een mbo-techniekgroep. Het was een grote groep, bijna allemaal mannen. Ze waren behoorlijk luidruchtig en kwamen heel stoer binnen. Ik dacht op dat moment: oei, misschien staan ze wel sceptisch tegenover deze training. Misschien moeten we onze aanpak aanpassen. Ik kreeg er zelfs een beetje spanning van, terwijl ik normaal gesproken eigenlijk nooit zenuwachtig ben voor een training. Maar dat bleek totaal niet te kloppen. Het werd uiteindelijk misschien wel de meest kwetsbare docententraining die ik heb gegeven. Deze docenten begonnen over hun eigen mentale klachten, hun jeugd en moeilijke thuissituaties te vertellen. Sommigen zeiden dat ze dit normaal met niemand deelden, zelfs niet met hun collega’s. Je zag echt verbinding ontstaan binnen die groep.

Wat heb je daar zelf van geleerd?

Dat ik zelf ook vooroordelen heb. Terwijl ik juist bezig ben om vooroordelen te doorbreken. Je kunt volgens mij niet voorkomen dat je bepaalde aannames hebt. Je hoofd probeert de wereld nu eenmaal soms in hokjes te plaatsen. Maar je kunt wel leren om ze op te merken. Ik dacht daar vooraf: dit zijn waarschijnlijk stoere mannen die hier misschien niet voor openstaan. Uiteindelijk bleek het tegenovergestelde waar.
Dus als je merkt dat je een vooroordeel hebt, probeer het dan te toetsen. Kijk wat er daadwerkelijk gebeurt in plaats van meteen uit te gaan van je eerste beeld. Natuurlijk wel binnen je eigen grenzen en veiligheid.

Wat neem je mee uit je tijd bij Luister Eens?

Vooral dat ik meer kan dan ik misschien zelf dacht. Ik heb geleerd dat ik mijn verhaal kan delen, dat ik mezelf kwetsbaar kan opstellen en dat daar iets positiefs uit kan komen. Ik heb ook ervaren dat ik daadwerkelijk invloed kan hebben op hoe andere mensen naar mentale gezondheid kijken. En ik heb heel veel waardering voor de manier waarop het team met ambassadeurs omgaat. Ik heb me nooit behandeld gevoeld als ‘de vrijwilliger’. Er was juist veel gelijkwaardigheid, respect en betrokkenheid. Ook de groep ambassadeurs vond ik heel bijzonder. Het was een warme, inspirerende groep waarin je jezelf kon zijn en waarin ruimte was om alles te delen.

Wat hoop je dat er na Luister Eens komt?

Ik hoop vooral dat ik op een laagdrempelige manier iets kan blijven doen. Ik wil mijn eigen middelbare school nog benaderen om te kijken of ik daar iets kan betekenen. Want dat blijft voor mij de belangrijkste motivatie: jongeren eerder zien en serieus nemen wanneer het niet goed met ze gaat. Mentale klachten ontstaan vaak al op jonge leeftijd. Als signalen eerder worden herkend en iemand eerder de juiste steun krijgt, kan dat misschien veel problemen op de lange termijn voorkomen. Ik hoop dat ik voor in ieder geval één jongere iets kan betekenen. Dat diegene zich gezien voelt, dat er geluisterd wordt en dat er niet vanuit boosheid of onbegrip wordt gereageerd. Dat is uiteindelijk waar ik het voor doe.